Stuyfssportverhalen

Gangmakers, inventief volk. Grootmeesters van dé ultieme truc. Dat  heimelijk  het gangmakerspak werd opvuld met extra truien,  of soms met een leeg olieblik, was ‘klein bier’.  Enfin, Werner Krüger had dat laatste niet nodig. De man was van zich zelf gevuld. Dikke Werner was de bijnaam. Werner Krüger,  pronte toges, vacuümzuigend op de buddysit,  had ‘abri’, dat was duidelijk. De man kende meer mankementen, want ging hinkepinkend door het leven. Ga ik uitleggen. In 1903 maakte die bolle, met renner Audemars, zijn entree op de wielerbanen. Tijdens de Belle Epoque dus, fijne tijd voor stayerskoersen én publiek. Ook bij de Grote Prijs Hannover. Krüger  met renner Audemars op het programma. Tegenstanders Robl en Dickentman. Werner ging los. Want nam met zijn jongen in volle vaart de bocht.
En vond zich zelf iets later, met een versplinterde enkel, terug tussen de banken van de tribunes. De rokende motor onderin de baan.
Met een voor het leven trekkend been als blijvend souvenir. Ach, wat maakt dat uit, moet de man gedacht hebben. Bedrijfsongelukje. Zolang de polsen waarmee de gashendel werd bediend het maar deed. Voor Krüger dan ook geen beletsel om niet door te gaan.
De man verkocht eerst zijn ziel aan de Amerikanen Nat Butler en Menus Bedell, om later met Stellbrink de grote koersen te gaan winnen als de kampioenschappen van Duitsland én die van Europa. Voor vrolijke passagiers was geen plaats. Zat je bij Werner aan de rol dan kon je aan de bak. Hij perste alles uit zijn renner. ‘Ho’ roepen was er niet bij.  De man had een selectief gehoor. Gaf een dot gas bij. Sterven of winnen. Bij het uitbreken van de Grosse Krieg in 1914 was de corpulente gangmaker er als de kippen  bij om zich aan te melden bij het Keizerlijke Leger. Tussen de loopgraven door tufte hij als motorordonnans rond.
Na de grote nederlaag kaggelde Werner Krüger nog acht jaar als gangmaker rond onder meer met Willy Appelhans. In 1926 was het mooi geweest. Werner Krüger werd directeur van de Breslauer wielerbaan. Eind goed al goed zal je zeggen…
Niet dus. Door economische omstandigheden gedwongen, vroeg Werner vier jaar later weer een gangmakerlicentie aan. ­
‑  ‘Héhe’, verzucht schrijver dezes, als die ene ouwe temeier die zojuist haar laatste klant de deur uit gewerkt had. ‘We komen waar we zijn moeten, want nu gaat het spannend worden’.  ‑
Dramatiek gloeit aan het firmament. In 1931 staat Werner Krüger met zijn renner Emiel van Tollenbeek op de aanplakbiljetten van de Grote Prijs Keulen. Waar de combinatie Krüger/Tollenbeek  direct ten aanval trok, en renner Schön, getrokken door Gedamke, aanviel.
De laatste bleef tijdens de inhaalmanoeuvre met zijn toeclip haken aan de motor van Krüger. Vier man ten val. Krüger, met gebroken ribben, hersenschudding, én een doorboorde long in het ziekenhuis.  Met de woorden ‘Nu moet ik sterven’, blies hij enige dagen later in de armen van zijn echtgenote Paula de laatste adem uit. Werner Krüger, 53 jaar, was het zesenvijftigste dodelijke slachtoffer van de stayerssport.
Bron: Onder meer Illustrierter Radrenn-Sport, jaargang 1931.

Gevaarlijk? De wielerbaan was zes meter breed en meer dan driehonderd meter lang. Betere omstandigheden voor een stayerskoers zijn niet denkbaar. En toch zag hij het onheil. Uwe Smit, decennialang op de gangmaakmotor, had zo zijn twijfels. Voor de aanvang van de stayerskoers op de wielerbaan in het Franse Leblanc, afgelopen week,  zag de Noord-Hollandse gangmaker meteen het latente gevaar. Craquelé in het beton. Bloedjelink want kleine scheurtjes waar water onder komt. Met zijn renner, de Brit  James Notley, stond Smit op het programma voor een koers over twee manches. Waar zijn sluimerende onrust uitkwam. Vlak na het uitrijden van één van de bochten  ontstaat een flink gat in het beton. De voor hem rijdende stayer krijgt een klapband. En weet met een godswonder heelhuids te stoppen. Bij Uwe Smit neemt onrust op zijn schouder plaats. En fluistert in zijn oor over ‘Alkmaar’. Afgelopen januari was de lokale wielerbaan hét decor van het nationaal kampioenschap stayeren. Fantastische koers. Veel volk op de tribunes. Met een dramatische wending. Een behoorlijke valpartij. Smit was daarbij betrokken. Een mirakel dat de betrokken renners én Smit er redelijk goed vanaf kwamen. De laatste begon vraagtekens bij zijn hobby te plaatsen. En dat moet een gangmaker nooit doen. Geheid dat de kat plaats neemt op het dak.
Maar wij gaan terug naar Frankrijk. Waar de baan met zogenaamde ‘snelcement’ werd opgekalefaterd. Dat gebeurde wél met de ’Franse slag’.  Uwe Smit kan dan wél bijna zeventig jaar zijn, maar aan zijn ogen mankeert niets. Scherp zag hij dat uit het gemaakte en opgevulde gat een steentje steken. Een opmaat voor ellende. En als dan ook nog eens een collega gangmaker zonder naar rechts te kijken omhoog rijdt, is het over en uit. Na twintig jaar stopt Smit er mee.  Op de zware gangmaakmotor zien ze hem niet meer. Hooguit op de derny. Het noodlot moet nooit getart worden. Een paar dagen na dit interview gaat het mis. Gecontracteerd voor de dernykoers van Zevenbergen. Waar Smits  geluk op was.  Valpartij. Gebroken sleutelbeen voor Uwe.  Wat meteen de welbekende druppel was. Het gangmaken is ‘over en uit’. De derny gaat verkocht worden. Ondanks de malheur is er geen spijt. Smit  koestert zijn mooie herinneringen. Over koersen in Duitsland, met overwinningen in Darmstad. En de  jaren dat hij samen met Notley op de Franse wielerbanen een veelgevraagde combinatie was. Of hij het adrenalinekolkende stayerswereldje gaat missen? Nee! De man staat nog steeds met zijn poten midden in het leven. Speelt in een rockband de basgitaar. En blijft als voorzitter van de Alkmaarse baancommissie betrokken bij het stayeren.

 Foto 1: Uwe Smit met James Notley.