Hoe Snoek heel Zweden de adem liet inhouden

Heel Zweden hield de adem in en managers zagen kapitalen verdampen. Deze week is het precies negenenveertig jaar geleden dat voormalig wereldkampioen zwaargewicht,  Ingmar Johansson, in thuisstad Stockholm, door Wim Snoek, een volkomen onbekende outsider, in  de eerste ronde werd  neergehaald. Een scheidsrechterlijke dwaling voorkwam dat de Amsterdammer zijn plekje in de boksgeschiedenis kon innemen.

De Zweedse pers had medelijden met hem. Dat Wim Snoek een pak slaag ging krijgen, stond  voor hen al vast, maar de mate waarin was nog onduidelijk. Snoek was hooguit een aardige ‘voorbijganger’, warm vlees, een sparringpartijtje voor de Zweedse volksheld Ingmar Johansson, die nog steeds zicht had op een wereldtitelgevecht. Van die Snoek, al een week in Stockholm, begrepen ze sowieso niets. De Scandinavische  pers beschreef hem als ‘rustig, en sympathiek’, maar allesbehalve een gedreven bokser. Ze vonden de Amsterdammer er een nogal vreemde voorbereiding voor een gevecht op na houden.
In de lokale boksgyms was Snoek niet te bekennen. In plaats van te trainen ging Snoek met zijn vrouw Jeanne de stad bezichtigen. Dat weekje trainen schreef  de Mokumse zwaargewicht op zijn afgetrainde buik. In de, inmiddels legendarische  boksschool van Piet ter Meulen, een kelder aan het Amsterdamse Singel, had hij zich maandenlang in het zweet gewerkt. Wim Snoek, die jongen uit de Jordaan, dertienvoudig nationaal kampioen,  stond geestelijk en lichamelijk op scherp,  maar onderschatte zijn Zweedse tegenstander niet.
 Een week voor zijn gevecht tegen Johansson verklaarde hij aan Het Parool, dat hij niet bang was voor Johansson, maar ook verwachtte hij dat het de zwaarste partij uit zijn carrière ging worden. Om te besluiten dat hij niet naar Stockholm was gekomen om zich af te laten slachten. Iets wat hij ging bewijzen ook. De man hield zijn woord.
In de Koninklijke Hallen van Stockholm, voor meer dan vijfduizend bezoekers, was de eerste ronde vijftig seconden oud toen Johansson, tweede op de wereldranglijst, en toekomstige uitdager voor een wereldtitelgevecht, zijn dekking achteloos verwaarlosde. Met een  ‘verraderlijke maar perfecte linkse hoek’ werd dat door Snoek afgestraft. Voor een uitverkochte zaal vol verbijsterende Zweden ging ‘Ingo’, zoals zijn bijnaam was, neer en bleef knock-out op het canvas liggen.
Een ‘piepeltje’ als Wim Snoek mocht niet winnen, want daarvoor waren de financiële belangen in Ingmar Johansson té groot. De Zweedse scheidsrechter, niet vies van chauvinisme, hielp daarbij een handje. De man treuzelde expres met tellen. Als neutrale toeschouwers  dertig seconden hadden geteld, was de ringrechter  pas bij zes tellen gekomen: genoeg voor Johansson, die inmiddels op zijn benen stond. De volgende ronden zag de voormalige Zweedse wereldkampioen kans om te herstellen en in de vijfde ronde lukte het hem eindelijk om zijn ‘gevreesde rechtse’ te plaatsen: bij Wim Snoek ging het licht uit.
Een dag na het gevecht waren de Zweedse media unaniem lovend over de kwaliteiten van de Amsterdamse pugilist en vonden het jammer dat een ‘bokser met dergelijke kwaliteiten  de laatste jaren geen betere tegenstanders heeft gehad.’
Na zijn gevecht tegen de Amsterdamse zwaargewicht stond Ingmar Johansson nog twee keer in de ring en stopte een jaar later definitief.  Wim Snoek ging nog vier jaar door, vocht daarin zestien partijen en stopte in 1966.

Foto 1: Wim Snoek, Foto 2: Het graf van Wim Snoek op de Nieuwe Oosterbegraafplaats.

Bron: Het Parool, april 1962.

Posted in Boksen. Tags: . 3 Comments »

De dood van de fietsende opticien

Later! Nu niet! Dat opticiendiploma komt nog altijd van pas. Slechtziende mensen hou je altijd! Met die wetenschap in zijn achterhoofd gaf hij zijn baan als opticien op. Amper  achttien jaar oud, ruilde hij de brillen en monturen in voor een racefiets. Een fataal besluit. Precies honderd jaar geleden, onder de ogen van zijn moeder, verongelukte Fritz Theile.
Zie je wel dat ik gelijk had, riep Theile naar zijn moeder. Frau Theile, een sceptische toeschouwster bij de Goldener Rades, een sprinttoernooi op de Berlijnse wielerbaan, zag zojuist haar jongen de overwinning pakken. Voor moeder en zoon was het een beladen dag, bloednerveus als ze waren. Het was Fritz’ première als sprinter, waarbij hij meteen met de hoofdprijs naar huis ging. Hoewel Fritzie nog koersen won in Dresden, Keulen, Hamburg en Leipzig was het toch ‘eerste gewin kattengespin’.
Fritz Theile, geboren en getogen Berlijner, bleek na zijn flitsend debuut als sprinter toch niet over zulke snelle benen te beschikken. Na drie achtereenvolgende jaren zijn prijsjes gepakt te hebben, maakte hij ook zijn financiële balans op: ruim negenduizend goudmarken. Niet echt een bedrag waar hij wakker van lag.  Om als programmavulling te dienen, daar voelde de voormalige opticien niet veel voor. Maar  om met de staart tussen de benen terug te keren in de wereld van brillen, monocles en monturen deed hem pas echt huiveren. De uitnodiging om met stadsgenoot Wegener een tandemkoppel te vormen kwam dan ook als geroepen.
In de winter van 1907 reisden de jonge Berlijners  af naar Parijs, waar op de lokale winterbaan de Grote Prijs van Parijs, een tandemkoers over honderd kilometer op het programma stond. Voor Fritz Theile werd het een gedenkwaardige avond, want de geflopte sprinter bleek tot zijn stomme verbazing over een ongekend duurvermogen te beschikken: wat uiteindelijk het voorspel tot zijn dood inluidde.
In een veld van achttien koppels, geharde kerels afkomstig uit Vlaanderen, Frankrijk en Duitsland grepen de Berlijnse jochies het zilver. Een tweede plaats die helemaal op rekening van Theile geschreven kon worden. Fritz Theile, lenzenslijper uit Berlijn, bleek een rationeel denkend mens te zijn voor wie één plus één nog steeds twee is, en koos direct voor de uiterst lucratieve, maar levensgevaarlijke stayerssport. 
1908 was voor Theile nog een leerjaar maar de twee jaren daarop maakte der Fritzl korte metten met de concurrentie. In twee jaar won de Berlijner dertig grote koersen, waar hij meer dan tachtigduizend goudmark mee opstreek. En dan is het 4 juni 1911, de Grote Pinksterprijs van Berlijn. Aan de start in het uitverkochte Zehlendorfstadion de Amerikaan Bobby Walthour, de Deen Gustav Janke, de Franse stayer Jules Miquel en publieksfavoriet en stadsgenoot Fritz Theile. De dertigste ronde. Gangmaker Hodle draait hoog de bocht in als hij achter zich een doffe klap hoort. 
Fritz Theiles, wiens voorband was gesprongen, smakt op het beton. Tot ontzetting van iedereen maar vooral van moeder Theile, rijdt de achteropkomende motor van gangmaker  Reckzeh met renner Miquel, over Fritz’ nek. Reckzeh en Miquel  kunnen er niet omheen en vallen ook. Het inferno is kompleet als als de motor brandend op het middenterrein vliegt, en  Fritz Theile zijn laatste adem uit blaast. Fritz, 27 jaar, werd onder massale belangstelling begraven op Friedhove zu Wilmersdorf
Twee jaar later, de Memorial Fritz Theile een jaarlijks terugkerende stayerskoers om de gedachtenis aan de stayerende opticien levend te houden. Het scenario voor de koers werd geschreven door Magere Hein himself. Hans Lange een jonge stayer komt ten val. Met een gebroken schedel meldde Lange zich drie dagen later bij Fritz Theile.

Foto 1: Theile achter Hodle en Schmidt, Foto 2: Fritz Theile passeert Reckzeh en Miquel, enige seconden later verongelukt Fritz.(foto: Theo Buiting). 3:  Fritz Theile. Foto 3: Fritz’ graf. 

Bron: Radwelt jaargangen 1902 t/m 1911.

Houtje-touwtjeploeg al succesvol

De ploeg kent geen manager noch verwende vedetten en de sponsoring is bescheiden te noemen. Bij Wielerteam Amsterdam, bestaand uit voornamelijk studenten, wordt door de renners, noodgedwongen, alles zelf geregeld. Ondanks dat, is het eerste grote succes binnen. In maart werd de ronde van Groningen, een klassieker over honderdtachtig kilometer,  gewonnen.

Gebrek aan dramatiek kan Florian Smit niet ontzegd worden. Volgens hem kostte het bloed, zweet en tranen om het team op poten te zetten. Twee jaar geleden was er niets. Amsterdamse renners die studeerde maar ook nog eens op niveau hun sport wilden bedrijven stonden voor een groot dilemma. Studeren en koersen dat kan,  maar dan wél op recreatief niveau.  Dure, prestigieuze wielerploegen zitten in de regel niet op een  fietsende student te wachten.  Door tentamens en andere verplichtingen zijn die niet altijd in te zetten. Smit, zelf wielrenner en afgestudeerd fysiotherapeut weet dat als geen ander.
Twee jaar geleden startte hij het project ‘Team Amsterdam’ benaderde daarvoor Ulysses, Olympia en wielerclub Amstel, de hoofdstedelijke wielerverenigingen. De clubs zagen het wel zitten, leverde hun renners, vrijwel allemaal studenten, en team Amsterdam was een feit. Volgens Smit wordt de ploeg, noodgedwongen,  door de renners zelf gerund. Er is geen manager, geen opgelegd en uitgestippeld beleid. Smit vindt dat leuk, dat geeft veel plezier, voldoening. Hij heeft het over een ‘houtje-touwtje-team’. Sponsors werden binnen gehaald, die de renners nam een fiets en een pakket koerskleding voorzagen.
En wat recreatief managen nog meer betekent?  Dat is bijvoorbeeld gebruik maken van de faciliteiten van het Universitair Sport Centrum: een sportcomplex dat op een dure Amerikaanse campus geen misplaatste indruk maakt. Aangezien het hele team uit vrijwel studenten bestaat werd daar, voor een habbekrats, de hele winter in het krachthonk door gebracht. Met succes. Eind maart won Jim van de Berg de ronde van Groningen.
De studentenploeg bestaande uit een vierentwintig renners heeft er zin in, barst van het moraal om maar een wieleruitdrukking te gebruiken. Bij de ploegvoorstelling, vorige maand, uiteraard in het USC, mochten de renners hun zegje doen. Aardige jongens met rode konen, beetje verlegen vol met ambitie en totaal niet blassé  vertelden over hun plannen voor dit seizoen. Daniel Korevaar was niet aanwezig. Korevaar, vorig jaar winnaar van een bergetappe in de ronde van Ruanda, loopt als aankomende arts co-schappen en kon zich niet vrij maken. Patrick Bos was er wel. Bos heeft niet alleen een paar turbodijen maar blijkt ook begaan te zijn met de gehandicapte medemens. Bos is stuurman op de tandem met achter zich Rinne Oost, een visueel gehandicapte sporter. In het Italiaanse Montichiari werd afgelopen februari het wereldkampioenschap voor visueel gehandicapte gehouden. Bos én Oost wonnen op de sprint het brons. Waar andere renners hardop droomden van een mooi wegseizoen daar sprak Bos de wens uit om volgend jaar mee te mogen doen aan de paralympics in Londen.
Alsof het een echte profploeg betrof heeft Team Amsterdam ook zo zijn eigen specialisten. Er zijn tijdrijders, sprinters en klimmers. Tot die laatste behoort Lars van der Vall, die, zoals het een klimmer betaamt, gezegend is met een broodmager en tanig lijf. Lars student Duits koerst, als zijn studie het toelaat, over de hele wereld, en won in de sterk bezetten ronde van Costa Rica vorig jaar een bergetappe.
Kopman van de ploeg is Jim van de Berg notabene pas een jaar op de racefiets. Van de Berg, 25 jaar leidde een turbulent studentenleven waarin ‘wijntje en trijntje’ maar ook een ‘rokertje’ centraal in stonden.  Van de Berg heeft het roer definitief omgegooid. Werd hij vorig jaar in de Ronde van Groningen gelost als een postduif, afgelopen maart won hij dezelfde koers met overmacht. Volgens  Van de Berg, een fietstalent, zijn er in het peloton veertig man die harder kunnen rijden dan hij. Jim, inmiddels afgestudeerd bewegingswetenschapper,  zegt slim te zijn, en vertrouwt op zijn vlijmscherpe eindsprint. Thomas Kruithof is een van de weinige werkende, en moet daardoor zijn tijd creatief indelen. Getraind wordt s’morgens én s ávonds naar en van het werk. Ondanks dat heeft Thomas in het peloton een reputatie op te houden als een hardrijder die het peloton flink pijn kan doen.
Team Amsterdam heeft weinig geld maar rijdt toch een internationaal programma maar niet in de zogenaamde ‘wielerlanden’. Met goedkope vliegtickets en op invitatie van de organisaties werden deelgenomen aan koersen in Kameroen, Ruanda, Marokko, Japan en Costa Rica.

Foto 2, en 3: Jim van den Berg. Fotograaf: Hilco Koke.

Wereldkampioen met dank aan een kat

De man stond twintig jaar  in de boksring. Vocht meer dan negentig gevechten waarvan er vijfenvijftig op knock out werden gewonnen. Verloor slechts vijf keer. Werd in 1897 wereldkampioen. Was tien keer getrouwd. Verdween, als verdachte van een moord, voor levenslang achter de tralies van de San Quentin gevangenis, waar hij acht jaar later, mede door zijn waanzinnige populariteit, weer werd vrijgelaten. Was de uitvinder van de ‘kurkentrekker-hoek’ en was berucht om zijn soms hilarische trucs. Deze week is het eenenzeventig jaar geleden dat Norman Selby, alias Kid Mc Coy, afreisde naar een betere wereld waar hij werd ontvangen door de Grote Ringrechter.

Ga als bokser nooit maar dan ook nooit op het uiterlijk van je tegenstander af. Geheid dat je dan wakker wordt in de kleedkamer. Met dat witte, weke lijf oogde Norman Selby eerder als een slappe deegstengel dan een geharde profbokser. Hoogst waarschijnlijk maakte Peter Jenkins deze ontstellend fatale fout. Het was Peter vergeven. Op een warme zomerdag, juni 1891, had Peter de primeur om als eerste tegenstander tegen de negentienjarige Selby te vechten. In de vierde ronde werd Jenkins tegen het canvas ‘gespijkerd’.
In Anderson, Indiana, Selby’s dorp, sloeg dat in als een bom. Prompt werd Norman vergeleken met T.A. mcCoy, de dorpslager, lokaal befaamd om zijn biefstukken én harde knuisten. Hoger kon je als eenvoudige boerenknuppel niet komen en met de bijnaam Kid mcCoy stapte Norman, als middengewicht, de komende twintig jaar in de ring. In Selby,  die magere minkukel, bleek een heuse vechtmachine schuil te gaan, die in zijn gevechten tot het gaatje ging. In 1897 greep de Kid de wereldtitel tegen Dan Creedon. Kid mcCoy was zo’n geobsedeerde vechter die ten koste van alles wilde winnen. Als het niet op een eerlijke manier ging dan ging de trukendoos wagenwijd open.
In Australië vocht mcCoy tegen een reusachtig grote inheemse tegenstander waarvan bekend was dat die op blote voeten bokste. De Kid, die voor het gevecht, in de ring, heimelijk een hand vol punaises had gestrooid, won het gevecht. Ook de Nederlander Henry Placké, een vuistvechter van twee meter groot, maakte kennis met de sluwe McCoy.  De veel kleinere Kid, die niet bij de kop grotere Placké kon komen, maakte tijdens het gevecht zijn tegenstander op attent dan diens veters los zaten: wat niet zo was. Heel, héél even liet de Hollandse domoor zijn blik naar beneden zakken. Voor Norman Selby, alias Kid mcCoy, net genoeg om zijn tegenstander neer te halen.
Dat een slap ogende bokser als Norman Selby fysiek sterke tegenstanders knock out wist te slaan had hij te danken aan zijn kat. Het viel de vuistvechter op dat zijn kat met diens linkerpootje een schroevende beweging maakte als het naar een draadje sloeg. Bij de eerstvolgende training sloeg mcCoy met een schroevende beweging op een stootzak, die tot zijn verbijstering, scheurde. De ‘corcscrew’, een dodelijke ‘hoek’ was een feit.
Kid mcCoy, een eenvoudige boerenjongen afkomstig uit Indiana had niet alleen veel te danken aan zijn eigen kat maar bleek voor de rest ook een grote poezenliefhebber te zijn: de man was tien keer getrouwd geweest. En dat moest een keer fout gaan. In 1932 verdween Selby voor levenslang in de San Quentin gevangenis want veroordeeld voor moord op Theresa Mors een van zijn minnaressen.
Volgens Johnny Cash is San Quentin ‘a living hell’, maar niet voor Norman Selby. De man, mateloos populair bij het volk,  kreeg wekelijks zakken met post, en pakketten met geschenken. Na zeven jaar nor werd een actie op touw gezet om mcCoy gratie te laten krijgen. In het comité van aanbeveling, vice-president Curtis, Al Jolson en generaal Mc Arthur. Selby kwam vrij met de restrictie geen contact meer te hebben met vroegere vrienden, geen alcohol drinken noch gebruik maken van zijn beroemdheid. In de belevingswereld van Kid mcCoy was dat geen leven. Op 18 april 1940, logerend in hotel Tuller, in Detroit maakte de Kid, 68 jaar, er een einde aan. In zijn afscheidsbrief wenste hij zijn vrienden het allerbeste. En het speet hem dat hij de waanzin dezer wereld niet langer kon dragen.

Foto 1: Kid mcCoy, foto 2: rechts mcCoy, foto 3: de begrafenis van Theresa Mors, Foto 4: Kid mcCoy vlak voor zijn dood.

Bron: Sportief jaargang 1951, San Fransisco Chronicle jaargang 1932,

Het geheime wapen van de Mijnwerker

Dat de winnaar van Parijs-Roubaix, 1925, uit Italië kwam stond eigenlijk al vast! Aan de start stond een overmacht aan Italiaanse renners waaronder campionissimo’s als een Giradengo en Bottechia. ‘De macht van het getal’ is natuurlijk geleuter, want uiteindelijk ging een morsige Belgische stoemper met de overwinning aan de haal. Maar die beschikte dan ook over een geheim wapen. Dat de renners tóen vlak langs de pavés  reden zal dit jaar niet gebeuren.

Een monument! Fenomenaal! De Koningin der klassiekers! Erfgoed!  Parijs-Roubaix is niet alleen de klassieker van de stenen maar ook van de superlatieven.  Het spektakel wordt  natuurlijk gemaakt op de meer dan vijftig kilometer obscure kasseipaden: om maar even een open deur in te trappen.
Tienduizenden wielerliefhebbers trekken vrijwillig de Hel in om  dat met eigen ogen te zien. Zesentachtig jaar geleden koersten de renners ook door het ‘inferno’ en geen hond stond aan de kant. Ze keken wel mooi uit.
André Reuze, sportverslaggever van Le Miroir des Sports, was er in 1925 snel klaar mee. De Parijs-Roubaix waarvan hij verslag deed, was geen reet aan. Volgens hem waren de beruchte kasseistroken alleen lastig voor de ‘automobielen’.  De renners hadden er weinig van te duchten want die vlogen over de assepaadjes, die vlaks langs de  pavés lagen.   Als er al spektakel viel te beleven, was dat op de helling van Doullens, de scherprechter van die dag.  Duizenden, voornamelijk mannen met de platte pet, vijf rijen dik, zagen daar een ontketende Alfredo Binda langsstuiven, achterna gezeten door de broertjes Francis en Henri Pelissier.
Reuze, aanwezig in de koers, noteert ijverig dat na de hergroepering ene Emile Hardy, ervan door ging. Volgens André, beschikkend over een vileine pen, was die Hardy een ‘tweederangsrenner, een klein onbeduidend kereltje’ die zo’n klassieker niet op zijn naam mocht schrijven. Duidelijk vergenoegd was  de verslaggever dat de vermetele vluchter na zestig kilometer weer in de kladden gegrepen werd.
De eindsprint op de brede Avenue des Villas in Roubaix werd ingegaan met zevenendertig renners. Ondanks een overmacht aan Italianen was het Felix Sellier die iedereen erop lag. De winst van Sellier, een voormalige mijnwerker uit Wallonië die pas op zijn zesentwintigste prof werd, kreeg  de zege van André Reuze. Logisch! Sellier, was niet alleen een  gewezen kampioen van België, maar ook drievoudig winnaar van  Parijs-Brussel én twee touretappes.
Na de koers deed Felix aan de lezers van Le Miroir des Sports uitgebreid zijn relaas.
Het grote geheim van de Mijnwerker, zoals zijn bijnaam luidde, hield hij lekker voor zich zelf. In 1934, zes jaar na het beëindigen van zijn carrière, verklapte Felix in een Vlaams sportblad hoe het precies zat.
Bij zijn dorpssmit had sluwe Felix een tandwiel met dertien tanden, wat niet in de handel was, laten fabriceren. Als de vorm er was, monteerde Sellier de ‘13’, en gaf de concurrentie het nakijken.

Bron: Le Miroir des Sports, jaargang 1925, de Vlaamse Sport Revue jaargang 1934.

Foto 1: Mannen met de platte pet zien Alfredo Binda voorbij stuiven. Foto 2: Naast de kasseien. Foto 3: ‘Mijnwerker’ Sellier.

Zwarte renner in eerste Parijs-Roubaix

Voor de pers hadden ze geen nationaliteit. Zwarte renners kwamen niet uit een land maar werden gewoon aangekondigd als ‘neger’. Het racisme was tenenkrommend en het vooroordeel hemeltergend. In het spierwitte Europa van honderd jaar geleden waren vier zwarte profs actief. Weinig, maar die schreven dan weer wél geschiedenis. Tijdens de eerste Parijs-Roubaix, gehouden in 1896, stuiterde en dokkerde over de kasseien ene Vendredi, een zwarte renner afkomstig uit Parijs.

Als je al een zwarte renner tegenkwam, was dat in een boksring. De zwarte medemens was in het Europa van honderd jaar geleden een zeldzaamheid en een zwarte sporter een unicum. Tot 1901, want vanuit Amerika maakte Arthur ‘Major’ Taylor zijn opwachting op de Europese wielerbanen. Taylor was in 1899 wereldkampioen sprint geworden. Om daar een extra dimensie aan toe te voegen: aan dat kampioenschap deden honderdtachtig renners mee.
Voor de roomblanke wielerliefhebber waren zwarte renners geen onbekend fenomeen. Woody Hedspath,Germain  Delayfleche en Vendredi, alle drie zwart en ook nog eens woonachtig in  Parijs, waren al jaren voor de komst van Taylor, actief.  Een zwarte renner moest niet alleen ‘goede benen’ hebben, maar ook over een dikke huid beschikken.
De naam Vendredi, oftewel Vrijdag, was hoogstwaarschijnlijk verzonnen door zijn manager. Schandelijk om een zogenaamde ‘wilde’ te vernoemen naar een, tot christendom bekeerde, slaaf van Robinson Crusoe. Vendredi, wiens werkelijke naam Hypolite Figaro was met roots op het eiland Mauritius, was deelnemer aan koersen die later absolute wielergeschiedenis werden.
Zondag 19 april 1896. In de Bois de Boulogne staan vijftig profrenners aan de start voor de eerste Parijs-Roubaix. Tussen toenmalige vedetten als Fischer, Maurice Garin, Guignard, Vanderstuyft ook Vendredi. De laatste kwam meer dan vier uur achter winnaar Josef Fischer als zeventiende aan in Roubaix, maar was dan wel de eerste zwarte renner in Parijs-Roubaix.
Ook op de Nederlandse wielerbanen was Vendredi actief. In de zomer van 1898 werd op het  sportterrein van Den Haag een wielerkoers gehouden met als hoofdnummer een koers achter de zojuist geïntroduceerde zware motor. Aan de start Van der Meij uit Amsterdam en ‘den Parijsche neger’ zoals Vendredi op de aanplakbiljetten was aangekondigd.  Vendredi, die volgens het Nieuws van de Dag bitter tegenviel, want kon de motor niet voordurend volgen. Vendredi hoorde als stayer ook regelmatig het suizende geluid van Magere Heins zeis.
Bij een stayerskoers in het Keulen van 1903 ontsnapte de Parijzenaar maar nét  aan  de dood.  In de eerste ronde raakte de voetsteun van de motor van een ontketende Vendredi de baan. Vendredi, die de vreemde gewoonte had om zijn schoenen voor de start aan zijn pedalen vast te binden om daarna zijn voeten er in te doen, vloog het publiek in. Met lichte verwondingen kwam de zwarte rolrijder er genadig vanaf.
Stadsgenoot Woody Hedspath, geboren Amerikaan, zocht zijn geluk én het daaraan verbonden geld ook op de wielerbanen. Won in 1898, op eigen kracht, de Zesdaagse van Dayton en vertrok kort daarna naar Europa, waar de financieel aantrekkelijke stayerij lokte. Een  zwarte renner achter de zware motor is altijd leuk en aardig maar ze moeten wél hun plaats weten, iets waar Woody in september 1903 in Breda achterkwam. Op de lokale wielerbaan werd de tweestrijd Ceuremans versus Hedspath verreden, waarbij de laatste acht ronden aan zijn koersbroek kreeg. Aardig detail: Ceuremans reed achter een motor met achttien pk inhoud, de Afro-Amerikaan moest het doen met een motorinhoud van twee pk. Volgens de Tilburgse Courant juichte het publiek ‘den neger herhaaldelijk toe’.
Ook Amsterdam maakte in 1905 kennis met het fenomeen Hedgepath, en daar wilde het Nieuws van de Dag best aandacht aan besteden. Werden in de vooraankondiging de renners vermeld met afkomst van hun land, achter die van Woody stond gewoon ‘neger’.
In Groningen waar, op de lokale wielerbaan, een internationale stayerskoers verreden werd, pakte ‘den neger’ de winst. Voor plaatselijke hotemetoot J. Schouten, lid van de Eerste Kamer, een gelegenheid om Hedgepath een gouden medaille op te spelden. Of  hij daarbij Hedspath de hand drukte werd niet vermeld. Woody Hedgepath was tot zijn vijftigste jaar actief als stayer, ging na zijn loopbaan wonen in Belgie, huwde met een balletdanseres, en werd hulpje van stayerskampioen Vicor Linart.
Germain Ibron was voornamelijk in Frankrijk actief als renner. ‘De Neger’ zoals zijn bijnaam luidde was een verdienstelijk stayer, reed zesdaagsen, was in de loodzware Bol d’ Or van 1909, een koers over vierentwintig uur, vijfde. Kortom de man was een verdienstelijk coureur. Dat was de Duitse wielerploeg Opel niet ontgaan. Germain kreeg  een contract en kon als rariteit in Duitsland baankoersen rijden. Of De Neger dat erg vond is hoogst twijfelachtig. Geld verzacht altijd de pijn, want kreeg een maandloon van vijfduizend frank, een astronomisch bedrag. Nadat Ibron zijn fiets voor altijd aan de zolderhaak opgehangen had begon hij in Parijs een kroeg.

Bron: Radwelt jaargang 1903, Tilburgse Courant jaargang 1903, Nieuws van de Dag jaargang 1898, 1905 en 1908. Sport Revue jaargang 1934.

Foto 1: De start van de eerste Parijs-Roubaix. Tweede van links Vendredi. Foto Theo Buiting.

Foto 2: Arthur Major Taylor. Foto 3: Woody Hedgepath. Foto 4: Germain ‘de neger’ Ibron. Foto 5: Hypolite Figaro, oftewel Vendredi, foto: Theo Buiting.

Was het de geest van Piet van Nek…?

Beetje oneerbiedig geformuleerd maar het graf is een publiekstrekker eerste klas. In bezoekersfolders van de Nieuwe Oosterbegraafplaats staat de monumentale laatste rustplaats van Piet én Klaas van Nek, in kleur, nadrukkelijk vermeld. Ook  Stuyfssportverhalen, woonachtig op nog geen tweehonderd meter van het graf, fietst er regelmatig even langs want  gefascineerd door het tragische verhaal van de familie Van Nek.
Oom en neef, als wielrenners beiden doodgevallen, mogen zich dus ver na hun dood in een bedenkelijke populariteit verheugen. Op deze blog is al meerdere keren over Piet en Klaas geschreven (zie: ‘de begrafenis van Jong Klaasje’ en ‘Als beloning een monumentaal graf’ hieronder) waarbij flink gebruik gemaakt werd van het Amsterdamse Gemeentearchief en de jaargangen van Radwelt waarin met Deutsche pünktlichkeit de carrière van vooral Piet gereconstrueerd kon worden.
Maar hoe de begrafenis van de laatste nou was? Hoe er ook in diverse archieven gezocht werd…, niets te vinden. Tot vanmorgen. Bij het zoeken in de boekenkasten viel een ordner gevuld met krantenknipsels op de grond. Vergeelde, stoffige en knisperende krantenstukjes, ooit gekregen van een bezoeker van dit blog, maar nooit goed ingekeken, dwarrelde rond. Bestaat het begrip ‘toeval’? Was het de geest van Piet van Nek himself…? Het was om bang van te worden. Want na vergeefse zoekpartijen in archieven én vier dagen nadat er een verhaal over Piet geschreven was (zie: hieronder) dwarrelde een groot krantenknipsel met verslag én foto van de begrafenis van Piet van Nek aan de voeten van Stuyfssportverhalen neer.
Dat stayers voor de Eerste Wereldoorlog de status van filmsterren hadden werd goed duidelijk. Duizenden en duizenden Amsterdammers, tien rijen dik, stonden aan de kant toen de lijkstoet van het ouderlijke huis van Van Nek, een winkel in koffie en thee, gevestigd in de Van Woustraat, naar de ‘Ooster’ trok.  Piet werd gevolgd door niet alleen alle Nederlandse renners van betekenis maar ook door drie rijtuigen gevuld met bloemen en kransen.
Foto 1: De stoet in de Van Woustraat.
Foto 2: Piet van Nek.

Als beloning een monumentaal graf

Copy of piethaberePubliek, organisatie en renners, iedereen had er trek in. Na een barre winter was de Grote Oostprijs, een koers over honderd kilometer, de eerste grote internationale stayerswedstrijd in het Leipzig van 1914. Meer dan dertigduizend liefhebbers hadden de weg gevonden naar de lokale wielerbaan.  Aan het vertrek de Duitsers Peter Günter, Arthur Stellbrink, de Deen Gustav Janke, de Spanjaard Miquel en de Amsterdammer Piet van Nek. Nog één minuut voor het vertrek! Renners werden door verzorgers vastgehouden, de motoren aangeduwd, de starter controleerde zijn pistool en de fotograaf drukte nog één keer af. Voor één renner werd het de allerlaatste foto. Een half uur later lag hij stervend op de baan. 

Aan zijn voorbereiding had het niet gelegen. Nooit eerder had Piet van Nek zich zó serieus op een nieuw seizoen voorbereid. De winter werd doorgebracht op de Parijse winterbaan waar Van Nek zich de pokken trainde. Afgetraind, pezig, broodmager, maar tjokvol ambitie, meldde de Amsterdammer zich in het vroege voorjaar in Dresden waar de puntjes op de i geplaatst ging worden. Achter zijn nieuw gecontracteerde gangmaker, Albert Käser, werd dagelijks op  koerssnelheid geoefend. Hij wist dat zijn doorbraak een kwestie van weken was. vanneklaatstekoers2
Voor Van Nek was de tijd van oogsten aangebroken. Meer dan zeven jaar had Piet in zijn sport geïnvesteerd: harde jaren van zelfopoffering waarin hij zich in iedere koers de ballen van het lijf had gereden. In het stayersmaffe Duitsland met zijn meer dan vijftig topstayers zaten ze echt niet op dat kereltje uit Holland te wachten. Piet, snakkend naar erkenning, sloop iedere koers tergend langzaam naar de definitieve top. De laatste drie seizoenen schurkte de Amsterdammer zich steeds vaker tegen de vedettenstatus aan want won toonaangevende wedstrijden.
Dat Piet van Nek zijn lotsbestemming in een levensgevaarlijke stiel als het fietsen achter een zware motor gevonden had, was niet zó moeilijk. Zoals zoveel Amsterdamse renners waren de prestaties van stadsgenoot Piet Dickentman hem niet ontgaan. Met bewondering en een tikkeltje jaloezie zag de aankomende rolrijder hoe Dickentman ieder jaar rijker en welgestelder werd.  Dickentman, dé sportster van Amsterdam, verdiende als stayer in Duitsland bakken met goud.
In 1905 maakte Van Nek de overstap van ordinaire wegrenner naar stayer. Op de hoofdstedelijke Zeeburgbaan beleefde hij zijn debuut. Twee jaar later mocht Van Nek, als amateur, de eer van zijn land verdedigen in Parijs waar het  wereldkampioenschap gehouden werd. Met een verdienstelijke vierde plek kwam Piet terug in Mokum. Een jaar later achtte Van Nek zich goed genoeg om een proflicentie aan te vragen. Gekoerst werd voornamelijk in eigen land en een enkele keer mocht hij opdraven als programmavulling in Duitse koersen. Kansen welke Van Nek niet liet lopen.
Zoals in de Grote Prijs van Steglitz in 1907 waar hij, achter gangmaker Brettschneider, totaal onverwacht de overwinning greep. Tussen 1908 en 1913 begon zijn ster te rijzen en werd vijfendertigduizend goudmark op zijn bankrekening geschreven.  Tussen zijn Duitse contractuele verplichtingen in was Van Nek ook op de vaderlandse wielerbanen actief waar hij, in 1907 en 1913, de nationale titel pakte.
En dan is het 13 april 1914, de Grote Oostprijs van Leipzig. Met een vet contract op zak was Piet van Nek de te kloppen man. Het liep anders. Na een half uur koers waarbij de kilometerteller tegen de negentig liep kreeg Van Nek een klapband. Bewusteloos werd de Mokumse rolrijder naar het krankenhaus afgevoerd waar hij dezelfde nacht stierf.
Piet van Nek, 28 jaar, werd op de Amsterdamse Nieuwe Oosterbegraafplaats ten ruste gelegd. Van Nek, een doodgewone Amsterdamse jongen die aardig kon fietsen, was allang in de vergetelheid gezakt ware het niet dat op zijn graf een prachtig monumentaal gedenkteken opgericht werd, betaald door zijn vrienden en supporters. Anno nu is het graf van Piet van Nek een beschermd rijksmonument en een pronkstuk op de Nieuwe Oosterbegraafplaats.

Foto 1: Het duo Albert Kaser en Piet van Nek.
Foto 2: Sleets, overbelicht en zwaar geretoucheerd maar toch een uniek document want de allerlaatste foto van Piet van Nek.
Foto 3: Het graf van Piet van Nek. Op het monument Piet mét stayersfiets in reliëf geflankeerd door twee figuren, voorstellend  De Roem en De Dood.

Bron: Radwelt jaargangen 1908 t/m 1914.



Ik ben opgegroeid in de Apollohal

Het was carnavalzanger Arie Ribbens die de toon zette. Volgens Arie zijn Brabantse nachten namelijk lang en woest. Nou, vergeet dat maar! In het diepe zuiden borrelden absoluut geen beelden op van rock ’n roll! En van die gezellige hedonistische feesten met gilnichten en travo’s, laat staan Arie’s, beloofde swingende nachtleven, was ook geen spoor te bekennen. In Bergen op Zoom, waar je steeds het gevoel hebt dat mijnheer pastoor stiekem om de hoek staat te gluren, zijn de cheerleaders dan wéér wél jong, mooi, langbenig en vooral schaars gekleed. En als Mokummer wordt je ook nog eens begroet met ‘hadoei’ en, héél belangrijk, het leven schijnt er gemoedelijk te zijn.  Amsterdammer Mattijs Hak prijst dat laatste.

Voor een jonge, ambitieuze basketballer geeft Amsterdam te veel afleiding. Hak, 22 jaar, weet hoe leuk het in zijn geboortestad is. Maar toch… toch kiest hij liever voor een club in de provincie. Komt ook nog eens bij dat Bergen op Zoom een heel goed gestructureerde profclub binnen haar poorten heeft.  Mattijs Hak is afkomstig uit de roemruchte jeugd van de hoofdstedelijke Mosquito’s. Zo’n twaalf jaar geleden, na een oproep in de krant,  meldde de aankomende basketballer, samen  met drie klasgenootjes, zich in de Apollohal: waar een ambitieus plan gestart was om, middels een gedegen jeugdopleiding, het kwijnende basketbal een nieuwe impuls te geven. Dat laatste had een grote invloed op zijn latere leven.. Inmiddels mogen trainers als een Tree Marioneaux en Adrie Willemzorg trots op hun werk zijn. De eerste generatie van ‘hun jongens’ zijn ingelijfd door de diverse profclubs.
Drie jaar geleden werd Hak door de Brabanders gecontracteerd. ‘Ik heb totaal geen spijt dat ik voor de Giants gekozen hebt,’ vertelt Hak twee uur voor de wedstrijd tegen Amsterdam. ‘In Brabant kan ik mij zonder afleiding helemaal concentreren op het basketbal. Voor mij is het belangrijk om op een rustige plek te zijn. Hoe het leven van een prof eruit ziet? Dat is de hele dag met het spel bezig zijn. s’Morgens hebben we krachttraining en de middaguren worden basketballend door gebracht.’Hak roemt de organisatie bij de Giants. De sociale controles in dorpen mag dan benauwd zijn maar dat wordt goed gemaakt door het saamhorigheidsgevoel. ‘De mensen in de club zijn heel warm, lief. Er zijn hier veel vrijwilligers actief die je in alles helpen. Zo eten wij met het team, tussen de middag, warm bij de lokale hotelschool’.
Met zijn 1. 90 meter oogt Mattijs, tussen torenlange ploeggenoten, opvallend klein.  In de geest van een wijs, intectueel, Betondorps filosoof ,dat ‘ieder nadeel zijn voordeel hep’, weet Mattijs dat te pareren. ‘Inderdaad, voor het basketbal ben ik eigenlijk te klein. Maar wat is nou vijftien centimeter korter. Ik zit daar niet zo mee. Als je langer bent ben je ook minder mobiel. Kleiner is vaak handiger en sneller,’ sneert de guard.
Het gesprek vindt plaats in de ontvangstruimte van de sporthal. Buiten op het parkeerterrein stopt de touringcar van tegenstander Amsterdam. Op de typische slungelige manier eigen aan basketballers komen de spelers binnen. De begroeting met Hak is meer dan hartelijk. Dit zijn duidelijk vrienden. ‘Ik ken het hele team van Amsterdam. Wat dacht je dan? We komen allemaal uit de opleiding van Tree. We zijn allemaal opgegroeid in de Apollohal. Man, man, wat mis ik de Apollohal enorm,’ glipt het er emotioneel uit.
De naam van Tree Marioneuax is gevallen. De Amerikaan die als prof in de jaren zeventig in Amsterdam kwam en er altijd is gebleven. De man die het Amsterdamse basketbal met zijn gedegen jeugdopleiding op de kaart heeft gezet. Voor Mattijs Hak heeft Marioneaux,  afkomstig uit New Orleans, nog een specialere betekenis. ‘Tree? Dat is mijn opleider. Hij heeft alle jongens in de Apollohal de liefde en passie voor het basketballen bij gebracht. Hij heeft de grootste invloed op mijn leven gehad en nog steeds’. Hak onthuld een romantisch verhaal.  Tree Marioneaux vond in de Apollohal niet alleen een stel gemotiveerde jongens, maar ook zijn grote liefde, Esther, de moeder van Mattijs. ‘Mijn stiefvader is heel betrokken bij mijn leven. Natuurlijk praten we veel over basketballen, de man was prof in Amerika en speelde later bij Europese profclubs. Hij geeft vaak aanwijzingen, goede tips. Ik ben nogal eigenzinnig en moet van hem meer luisteren naar mijn coach.’
Mattijs Hak, een jongen uit Mokum, wonend in een flatje in Bergen Op Zoom. Een sporter die zijn droom waar gemaakt heeft, die een betrekkelijk onbezorgd leven leidt is opmerkelijk nuchter. ‘Ik moet realistisch zijn. Dit leven stopt een keer. Ik wil dan iets sociaals gaan doen. Dan kom ik zeker terug naar Amsterdam’.

Foto’s: Hilco Koke

Niset schreef geschiedenis in eerste marathon van Rotterdam


Het is niet alleen het grootste loopevenement van Nederland maar wordt ook tot de beste ter wereld gerekend. Twintigduizend hardlopers gaan zondag 10 april van start voor de eenendertigste marathon van Rotterdam. Volgens de organisatie won John Graham in 1980 de eerst versie. Dat is niet waar! De eerste marathon door de Maasstad, werd gehouden op 23 mei 1909 en de winnaar was Niset, een inmiddels totaal vergeten Belgische hardloper
.

Wat een spijt hadden ze. Mannen van de organiserende vereniging Pro Patria keken elkaar veel betekenend aan. Bol- en strohoeden werden achterover gedrukt. Ze konden de haren wel uit hun kop trekken. Wie van hen was ook alweer die idioot die de marathon er door had gedrukt? Hadden ze op het Schuttersveld in Rotterdam een prachtig atletiekprogramma georganiseerd, waar de fine de fleur van rennend en springend Nederland op af was gekomen, verknalde die marathon het hele evenement. Berichten dat in stad verschrikkelijke dingen plaats vonden had het Schuttersveld inmiddels bereikt.
Terwijl Jan van der Meer, met een sprong van 3.30 meter, het polsstokhoogspringen won, J. Maasdijk de honderd meter sprint afraffelde in een verbazingwekkende tijd van 11.5 seconden en Arnhemmer Koops met een sprong van 5 meter 75 het verspringen op zijn rekening schreef, vond in de straten van de Maasstad de ‘martelgang van Kromme Leendert’ plaats.
Verbaasde en verbijsterende Rotterdammers zagen tientallen kerels kotsend, broekschijtend en verdwaasd uit de ogen kijkend, voorbij strompelen. Volgens de verslaggever van de Revue der Sporten was het één en al misère. Een erbarmelijk gezicht. Om te eindigen met de vraag wat zulke nummers op een atletiekprogramma had te zoeken. Gelukkig was er nog de Belg J. Niset, afkomstig uit Brussel, die de boel nog enigszins wist te redden. Niset moet zelf het meest verbaasd zijn geweest dat hij die helletocht winnend én levend van af bracht.
Zwaaiend met een zakdoek kwam de Brusselaar in een tijd van 3 uur en negen minuten terug op het Schuttersveld. Rotterdammer De Boer liet de kans om geschiedenis te schrijven voorbij gaan en eindigde als tweede.

Bron: Revue der Sporten jaargang 1909

Foto’s: De veldwachter klaar staat om in te grijpen en de organisatie één opdringende toeschouwer wegduwt komt ondertussen J. Niset zwaaiend over de finish.

Foto 2: Overzicht van het Schuttersveld tijdens de ‘druk bezochte wedstrijden’.