Helden uit de vergetelheid

Komende zaterdag gaat de Tour de France weer los. Zoals ieder jaar spitte  Stuyfssportverhalen  in zijn archief, en ging op zoek naar de koersende sjlemielen, de avonturiers, en de sprintende opportunist. Kerels, die in het zweet des aanschijns, hun karige geld bij elkaar schraapten. Helden voor een dag, hooguit een week. Nu vergeten.  Goddank zijn daar de  jaargangen van Le Miroir des Sports uit de jaren 20, 30, de late 40 én de jaren 50, een onuitputtelijke bron, om deze  jongens uit de vergetelheid te halen. Stuyfssportverhalen gaf daar zijn eigen, op feiten gebaseerde, draai aan. Kortom de Tourcolumns komt er aan, opgeleukt met unieke foto´s

Geen kat in de zak

Net terug van een trainingssessie met Laurens ten Dam en Niki Terpstra. De vorm is goed. Het lijf scherp. En belangrijker, de moraal, dat vreemde ongrijpbare, is tiptop. Als knecht past hij naadloos in iedere profploeg. Ervaring genoeg zal je zeggen. Reinier Honig koerste dan ook acht jaar als verdienstelijk broodrenner, voor ploegen in Italië, België, Oostenrijk en Nederland. Aan zijn inzet en ervaring legt het niet. Evengoed kreeg Honig, eind vorig seizoen, geen contractverlenging.
Honig, een ware liefhebber van de koers met het ´spel´ daaromheen, en inmiddels vierendertig jaar,  acht zich nog steeds niet versleten. Met Noord-Hollands Beste, de illustere trainingsploeg onder aanvoering van Niki Terpstra, werd dagelijks de winter door gebracht.
Om begin dit seizoen zijn plekje in de voorste loopgraven weer in te nemen. Weliswaar een niveau lager maar toch. Begin juni won hij de zwaar bezette Vlaamse kermiskoers van s ´ Gravenwezel. En meer. Op uitnodiging van Team Mart Dry, een Spaanse ploeg, reisde de ex-prof afgelopen maand af naar Spanje om mee te doen aan de Volta Ciclista International, een groot opgezette etappekoers met beklimmingen in de Pyreneeën, en behangen met veel publicitaire belangstelling.
Honig voelde zich goed. Won niet alleen de eerste etappe, maar ook de puntentrui, én werd tweede in het eindklassement. Uitslagen waar je mee de boer op kan. Aardige binnenkomer;  met Honig krijg je geen kat in de zak.
De man is behalve op de weg, ook actief als stayer. Maar eerst even vertellen over het komende Nationaal Kampioenschap op de weg. Waar Honig, ondanks zijn uitslagen, van de KNWU geen uitnodiging voor kreeg.
Even ter herinnering, in  2011 werd Honig, die zich zelf een echte kampioenschaprenner noemt, nog derde. ´Balen´ noemt hij zijn uitsluiting. Enfin, voor de man is er ook nog het stayeren. Waarin hij wél de nationale trui draagt. Zoals tijdens een internationale stayerskoers gehouden eind juni, op de wielerbaan van het Duitse Erfurt. Honig werd tweede. Als bijkomstigheid; op deze baan wordt komende september het Europees kampioenschap stayeren gehouden. Waarmee het ´verhaal´ Honig ongetwijfeld  vervolgd wordt.

Hitman met romantische kant

Zijn hart ligt bij het klassieke boksen. Laat daar geen misverstand over zijn. Daar voor trainde hij tien jaar lang, dagelijks het vuur uit zijn lijf. Dat Henny Mandemaker, dé kampioenenmaker uit Den Bosch, zijn trainer was, was een extra stimulans. Maar liefde moet wél van twee kanten komen. Als je twintig partijen, met redelijk succes  in de ring hebt gestaan, wil je ook wat terug krijgen. Zoals een redelijke beloning. Wat dat laatste betreft lagen bij Zacky Derouich, 29 jaar, de muizen dood in de broodtrommel. Door té weinig partijen hield hij geen cent aan het boksen over. En als je geen sponsor hebt, dan houdt het op.
Voor Zacky, bijgenaamd De Hitman, restte maar één ding; de overstap maken naar het kickboksen. Waar wél het geld zit en genoeg partijen op de rol staan. Voor een klassieke vechter als Derouich was de switch moeilijk, want een heel nieuwe techniek moest eigen gemaakt worden.
De man, naast zijn sport ook smart-coach voor mensen met verstandelijke en psychische klachten, blijkt een geboren talent. Binnen twee jaar beheerste de Bosschenaar de geheimen van het kickboksen en hij stootte meteen door naar de hoogste regionen, met dank aan zijn trainingsteam ‘teambeekwildernoudri’.
Veertien keer stond De Hitman inmiddels op de affiches. Wat staat voor evenzoveel loodzware gevechten. Zoals afgelopen februari, de partij tegen de taaie Lars Van Haaften, waar Derouich de ring verliet met een gebroken rib én een gescheurde wenkbrauw. O ja, de Bossche vechtmachine had dat gevecht wél gewonnen.
Met het succes komen ook de uitnodigingen. Derouich, niet ontsnapt aan de aandacht van promotor en organisator Mike Polanen, kreeg van de laatste een invitatie voor een gevecht in China. Wat voor de Brabander meteen een memorabele gebeurtenis werd.
Tegenstander was Hu Yafel, een geharde, oriëntaalse vechter, want zeventig partijen achter zijn naam, en absolute held van het vijfduizendkoppige thuispubliek.
Voor een uitverkocht, kolkend stadion versloeg Derouich de thuisfavoriet. ´Respect´, dát is het woord dat hem ten deel viel. Als een held werd hij in China behandeld. Zijn naam zong rond. En op straat werd de Bosschenaar herkend. En al die Chinezen wilden met Zacky op de foto.
Wat niemand wist, waren de zware weken vóóraf aan dat gevecht. De voorbereiding daarvan viel midden in de ramadan. Voor hem een moeilijke tijd. Om het lichaam niet te veel uit te mergelen werd getraind, onder leiding van Rahal Noudri, na zonsondergang. Als extra zware belasting kreeg hij ook nog te horen dat zijn vader longkanker had. Uit dat laatste haalde Derouich de juiste energie én motivatie. Om zijn pa trots te maken, moest er gewonnen worden.
Zacky Derouich, kickbokser ´om den broden´, meedogenloos in de ring, gevreesd door zijn tegenstanders, blijkt ook een zachte, romantische kant te hebben. Tijdens een boksgala, voor het oog van honderden toeschouwers, vroeg hij zijn vriendin Yasmine ten huwelijk.

De snikkel van Josef

‘God zal me de brug over helpen’, mompelde een ontstelde Josef Käser. ‘En vandaag moet ik ook nog trainen met die halfgare Stellbrink’, kankerde hij verder. ‘Die jongen die altijd zonder valhelm achter mijn motor rijdt.’ Josef ‘Sepp’ Kaser, gangmaker van stiel, kreeg zojuist een wegtrekker van schrik. Alsof hij in het holst van de nacht, in een pikdonkere steeg een clown met ballonnen tegen het lijf liep. Sepp, man met het derde oog, liet zijn dag namelijk bepalen door de kleur van zijn ochtendpis. Was die helder, dan grijnsde het leven hem toe. Maar die ochtend verliet een donkere straal de snikkel van Käser, die fijne spetters maakte in de wc-pot.
Donkere pis, voor Käser dus mis. Een poëtische regel. Maar leg dat maar eens uit aan Sepp, die zich, vrijdag 22 september 1905, verontrust meldde op de Berlijnse Treptowwielerbaan om zijn trainingsafspraak met Stellbrink af te zeggen. De laatste, een eerste-jaarsprofessional stayer, net tweeëntwintig jaar, tjokvol hormonen, regelde direct gangmaker Germelmann. Een opmerkelijke oefensessie volgde.
Germelmann liet dat buitenkansje niet lopen en ging tijdens de training het duel aan met de ook trainende combinatie Stein met renner  Lehman. Waarbij, met negentig kilometer, Stein héél even Stellbrink aanraakte. De laatste,  gelanceerd uit de bocht, ging dwars door de houten balustrade heen, en werd, dagen later, in een lokaal ziekenhuis met een knallende koppijn wakker, want een gebroken schedel, twee armbreuken, én een rits gebroken ribben.
Je kunt alles over Stell zeggen, maar niet dat hij bang was. Een jaar later staat de Berlijner weer op de aanplakbiljetten, en won prompt tien grote koersen. Arthur Stellbrink, dertien jaar actief achter zware motoren. Won meer dan honderdachtentwintig koersen en schreef daarbij zo’n kwart miljoen goudmark op zijn bankrekening. En toch… toch was de man een stayer van nét niet. 1908 was zijn beste jaar, waarin hij dertig koersen won waaronder het prestigieuze Europees kampioenschap én de Grote Prijs van Duitsland. Maar voor een wereldtitel was hij een maatje te klein.
Arthur Stellbrink, die de bloederige Duitse wielerbanen overleefde, kreeg evengoed zijn portie. Daar zorgde de bemanning van dat onbekende Vliegende Fort voor. In 1943, tijdens bombardementen op Berlijn, werd Arthur Stellbrink zwaargewond. Invalide geraakt, stierf de voormalige stayer op kerstavond 1956 in de armen van zijn vrouw. Voor deze column goddank tóch een dramatisch einde.

Bron onder meer jaargangen Radwelt 1905 tot 1918.

In de knop gebroken

Deze maand is het negentig jaar geleden dat het Olympisch Stadion werd opgeleverd. De sportieve hoogtepunten daar van zijn bekend. Dat het Stadion ook zijn dramatische geschiedenis had minder.  Voor zo ver bekend was het Stadion decor van twee dodelijke ongelukken. Eén daarvan betrof de Amsterdamse renner Peter van Bronkhorst, nét negentien jaar. Bij zijn toenmalige vriendin Elna Gooijaarts staat dat nog steeds in haar geheugen geëtst.

Het is een trauma, dat altijd opspeelt.  Vooral bij ongelukken. Zoals laatst bij Parijs-Roubaix, waar die arme jongen dood langs de weg lag.  Dan komt het terug in volle hevigheid. Dan krijgt zij een déjà-vu hoe zij haar eerste grote liefde verloor.  Peter van Bronkhorst, was de namelijk de jongen waar zij zo verliefd op was. Peter, nét negentien jaar geworden, een mooie, rijzige atleet met een gouden toekomst. Bij wie de hele wereld lag aan zijn voeten lag.  Een talentvol wielrenner. Tevens werkzaam als planoloog bij de gemeente Amsterdam. Hoewel het meer dan een halve eeuw geleden is, kan Elna Gooijaarts Peter niet vergeten. En al helemaal niet die dramatische avond ergens in augustus 1965. Dat schroeit haar ziel nóg steeds. Peter, een renner op punt van doorbraak. Reed in de landelijke koersen regelmatig bij de eerste. Werd, als voorproef op een mooie carrière derde bij het nationale kampioenschap vijftig kilometer, gehouden op de baan van het Olympisch Stadion. Liet daarbij Fedor den Hertog, en Gerard Vianen, later gelouterde professionals, achter zich.
Drie weken later, tijdens een gewoon koersje op dezelfde wielerbaan  verongelukte Peter. Wat een simpel foutje leek, want een renner wiens voet uit de pedaal schoot, werd een drama in optima forma. Van Bronkhorst kwam daardoor ten val. Met een schedelbasisfractuur werd de aankomende planoloog afgevoerd naar het toenmalige Wilhelmina Gasthuis.
Een prelude op een  vreselijk drama.  Elna, normaal altijd Peter vergezellend naar de koers, was op dát moment thuis. Wist nog van niets. Tot er een taxi voor haar ouderlijke huis stopte. Een oom en tante van Peter brachten het onheilsnieuws. Peter, bewusteloos in het ziekenhuis. In de wachtkamer, dodelijk ongerust,  zijn vriendinnetje Elna, ouders, en andere geliefden. In dezelfde nacht werd Van Bronkhorst geopereerd. De volgende dag, zonder bij kennis te zijn gekomen, overleed hij. Pijnlijke herinnering waarbij Elna’s ogen nog steeds vochtig worden.
Tijd heelt alle wonden, maar blijft schrijnen. Elna heeft sindsdien nooit mee één voet in het Olympisch Stadion gezet. Pas sinds kort kan zij het Stadion passeren zonder emotioneel of misselijk te worden.
Peters ongeluk sloeg in als een bom.  Zijn vader had nadien nooit meer kunnen werken, getraumatiseerd als hij was. Ook bij zijn toenmalige vrienden liet het ongeluk van Peter, tot op de dag van vandaag,  de nodige geestelijke lidtekens na.
Jong uit het leven gerukt worden, is patent op een grootse uitvaart. Ook die van Peter van Bronkhorst die gecremeerd werd op Driehuis-Westerveld. De kist omringd door zijn wielervrienden. Een overweldigende belangstelling vanuit de Amsterdamse sportwereld. Maar ook toespraken. Zoals die van Dick Bessem, die namens het n.v. Olympisch Stadion, sprak. Om de pijn bij de nabestaande te verzachten beloofde Bessem, dat in het Olympisch Stadion een bronzen plaquette zal komen ter nagedachtenis aan Van Bronkhorst: wat tot op de dag van vandaag een loze belofte was!
Het leven gaat door, ook voor Elna Gooijaarts, die inmiddels vijftig jaar gelukkig getrouwd is met haar Rob, moeder is van twee zoons én oma van twee kleindochters. Ze is zichtbaar happy met haar bestaan, waarin Peter zijn plaatsje heeft gekregen. Maar vergeten kan ze hem niet. Hij was immers haar eerste grote liefde.

En dan nog even het volgende:
Bap van Breenen, chroniqueur van de Amsterdamse wielergeschiedenis, én een jeugdvriend van Peter van Bronkhorst. De tragische dood van Peter van Bronkhorst had en heeft hem aangegrepen. Van Breenen hield tientallen jaren contact met de ouders van Van Bronkhorst en hield ook de gedachtenis aan zijn té vroeg overleden vriend in herinnering, door, in een heel kleine oplage een boekje over Peter te maken. Ook had Van Breenen, middels brieven aan onder meer Het Parool, vragen gesteld waarom de toegezegde bronzen herinneringplaquette nog steeds niet gerealiseerd is.

Doof voor signalen

Ach gossie, de tragiek van een  oud circuspaard dat maar geen afscheid kon nemen. Verslaafd aan de spotlights. Kickend op bewondering én het applaus. Een adrenalinejunk in een tijd dat dat woord niet eens bestond. Smachtend aan dat fijne, immense diepe gevoel van opluchting, als de koers er heelhuids op zat. Gevoelens waar geen pil of spuit tegen op kon. Voor de roem hoefde hij het niet. Wereldkampioen in 1906 én 1907 bij de professionele stayers. Was meervoudig  Europees, én nationaal kampioen van Frankrijk. Verbrak wereldrecords. En had zo’n  beetje alle grote en prestigieuze stayerskoersen gewonnen. Held van de Franse Republiek, maar ook van duizenden fans. Op de tribunes kregen vrouwen spontaan natte directoires bij het horen van zijn naam.
De leeftijd schreed genadeloos door. Het lijf werd onwillig. De reflexen minder. De momenten waarin hij de rol achter de motor schroeide lag achter hem.  Ook de potentie nam af. De  tijd dat hij, met zijn knuppel, nachtenlang  de liefde bedreef, waarbij het stoom uit het matras kwam, was voorbij.
Signalen genoeg om te stoppen met het levensgevaarlijk koersen achter zware motoren. Of hij dat deed…? Tsja…
Ondanks ál die verontrustende signalen vertrok hij uit dit ondermaanse door een simpel, lullig, gebroken asje van zijn pedaal. Zo iets kun je niet verzinnen. Dat zijn hemelgang  uitgesproken voor eigen publiek gebeurde was voer voor  de lokale kranten,  waar in de kolommen het gebrek aan dramatiek nooit ver weg was.
Zijn begrafenis was ieder geval groots en meeslepend. En dat in zijn geboorteplaats later een stadion naar hem vernoemd, logisch.
28 April aanstaande, precies een eeuw geleden, tijdens een stayerskoers in het Parijse Velodrome d ‘ Hiver, verongelukte hij dodelijk.  Louis Darragon, werd 35 jaar oud.

14 April 1914

Ach wat maakt het uit. Het is een kleine moeite. Maar ook een traditie, om jaarlijks  op zijn sterfdag een bloemetje op zijn graf te leggen. Want het is toch zó, dat je  pas dood bent, als men je is vergeten? Wat dat betreft leeft de naam van Piet van Nek nog. Dat Van Nek’s graf, na een eeuw nog bestaat is een klein wonder. Terecht, want niet alleen door de monumentale status, maar ook door de dramatiek die daar aan beklijft.
Ga daar maar even aan staan. Piet van Nek, jong en ambitieus, en een voormalig elektricien bij de Amsterdamse Droogdok Maatschappij, kreeg in 1907 zijn roeping om achter zware motoren te koersen. Maakte een jaar later op de Duitse wielerbanen zijn opwachting als b-stayer. Reed op levensgevaarlijke achterafbaantjes zijn koersen. Brak twee jaar later in Duitsland definitief door. Won een aantal  grote prestigieuze koersen.
Eind 1913 werd Van Nek, door de machtige Duitse managers voor ‘vol’ aangezien, en werd beloond met een  rits topcontracten voor het seizoen 1914. De opvolgende winter bracht Van Nek door  op de winterbaan van Parijs. En kwam in het vroege voorjaar van 1914 afgetraind en in vorm terug in zijn Mokum. Op 7 april nam Van Nek, samen met zwager en gangmaker Albert Käser, op het Centraal Station de trein: bestemming Lepizig. Waar op een week later de Grote Voorjaarsprijs werd gehouden. Het werd zijn laatste koers.
Met een snelheid van tegen de negentig kilometer klapte Van Nek’s voorband. De Amsterdammer sloeg met zijn hoofd tegen het cement. Een fatale schedelbreuk. Dat Piet van Nek stierf op de verjaardag van zijn moeder had een componist van smartlappen kunnen bedenken. Enfin, kleine troost dat zijn uitvaart er mocht zijn. Vanaf zijn ouderlijk huis aan de Van Woustraat richting kerkhof stonden ruim tachtigduizend Amsterdammers, om afscheid te nemen. Piet van Nek, 28 jaar en begraven op de Nieuwe Oosterbegraafplaats.