{"id":3125,"date":"2010-12-25T16:28:22","date_gmt":"2010-12-25T16:28:22","guid":{"rendered":"http:\/\/stuyfssportverhalen.com\/?p=3125"},"modified":"2026-01-10T17:17:32","modified_gmt":"2026-01-10T16:17:32","slug":"dat-was-dus-de-winter-van-1940","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/?p=3125","title":{"rendered":"De Winter van 1940"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>\"\"<\/a>Sneeuwwallen van meters hoog. Autowegen over een bevroren IJsselmeer. Twee maanden lang ijs! Schaatsen van Andijk naar Stavoren. Vingers, oren en tenen die massaal geamputeerd worden. Langlaufen op de Utrechtse Heuvelrug. Een skicentrum met \u2018Zwitserse allure\u2019 op het Kraantje Lek bij Bloemendaal. Waddeneilanden en complete landstreken voor weken onbereikbaar. Dat is de winter van 1940. Kom daar nu eens om\u2026 En, o, ja, er is ook nog een Elfstedentocht\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

Het is een afstandje van niks. Durgerdam richting Uitdam, nog geen acht kilometer. Lopend doe je er een uur over en met de fiets de helft minder. Maar niet op zondag vijf februari 1940.<\/strong>
\n Zes uur in de ochtend zijn ze vertrokken. Drie Durgerdammers, met een slee geladen met vijftig kilo vlees, op weg naar het, al weken lang, ingesneeuwde Uitdam. Liggend, kruipend over metershoge sneeuwwallen, de laatste kilometers over ijs, vechtend tegen de wind, komen ze rond half elf in een hongerig dorp aan. Net op tijd want \u00e9\u00e9n van de drie, de twintigjarige Freek Wirsing, kampt met een bevroren been.<\/strong><\/p>\n

Of de inwoners van het eiland Urk beter af zijn is niet duidelijk. Wel dat de voedselvoorziening beter geregeld is dan in het Waterland. Over het bevroren IJsselmeer rijden wekenlang vrachtauto\u2019s om Urk te voorzien van voedsel, brandstof en post.<\/strong><\/p>\n

Steuntrekkers<\/em>\"\"<\/a><\/strong><\/p>\n

Er ligt ook sneeuw, en niet zo\u2019n beetje\u2026 Voor de \u2018beter gestelde\u2019 het sein om massaal op de langlaufski\u2019s te staan. In de omgeving van het Amsterdamse Vondelpark, Bosplan, de Watergraafsmeer en meerdere delen van de stad wordt volop gelanglauft. Bij het Bloemendaalse Kraantje Lek verschijnt een tijdelijk ski-centrum met \u2018Zwitserse allure\u2019. En op de Donderberg bij Leersum, worden offici\u00eble langlaufkoersen gehouden. Over een parkoers van vijf kilometer starten ruim honderd\u00a0 deelnemers waarvan ene F. Hekking als eerste terug is.<\/strong>
\n Terwijl de happy vew <\/em>op lange latten mal aan het doen zijn vermaakt het grauw, op Friese doorlopers, zich uitstekend. Baanvegers, ongetwijfeld steuntrekkers, blijven in volle actie. In het hele land wordt op vijvers, grachten en sloten geschaatst. Glijden tussen hoge wallen sneeuw wat nog iets anders is dan die eeuwige bevroren rietkragen bekend van koektrommels.
\n<\/a><\/strong> Op het IJsselmeer wordt ook geschaatst. Tussen Andijk, Stavoren en terug kun je schaatsten. Nadat binnen korte tijd zes mensen in wakken rijden en vervolgens verdrinken slaat de schrik erin.<\/strong>
\n\"\"<\/a>Op de Gouwzee hebben ze daar niet zo veel last van. Tussen Volendam, Marken en Monnickendam wordt twee maanden lang geschaatst! Wat de Elfstedentocht voor Friesland is, is de Gouwzeetocht voor de Amsterdammer \u00e9n de Waterlander. Het stoomtrammetje vanuit Amsterdam-Noord vervoert, wekenlang, tienduizenden liefhebbers naar Monnickendam. Uitgevroren Volendamse en Marker vissers doen met gebakken vis, koek en zopie, goede zaken. Ook zijn er schaatsenslijpers actief. \u00a0Volendammers, vanouds inventieve \u00a0grootmeesters om de portemonnee te vullen, heffen tol op auto\u2019s die het ijs op gaan. \u00a0Op de weidse vlakte is \u00e9\u00e9n onderbroken sliert van schaatsenrijders te zien. En tussen de schaatsers door rijden arrensleden met verkleumde inzittenden. Hendrick Avercamp, de zeventiende eeuwse meester van het ijsgenre, heeft ongetwijfeld goedkeurend geknikt.<\/b><\/p>\n

Pact van Dokkum<\/strong><\/em><\/p>\n

Terwijl in Duitsland \u00a0Generaloberst<\/em> Kurt Student zijn troepen drilt en perfectioneert voor de komende Blitzkrieg<\/em> op Nederland, denken ze in Friesland maar aan \u00e9\u00e9n ding: de Elfstedentocht. Op maandag 29 januari is het zover. Meer dan drieduizend Friezen en Hollanders hebben zich in de Leeuwardense Harmonie gemeld. \u00a0Met acht graden vorst en een\u00a0 snijdende noordoosten wind wordt de meute om vijf uur in de morgen losgelaten.<\/strong>
\n Op het, door aangevroren sneeuw, slechte ijs maakt zich Piet Keijzer, Auke Adema, Cor Jongert, Durk van der Duim en Sjouke Westra, zich los. In Dokkum besluit de kopgroep, om, eenmaal in Leeuwarden, gezamenlijk over de finish te gaan. Een discutabele actie die de schaatsgeschiedenis in zal gaan als het \u2018pact van Dokkum\u2019. \"\"<\/a><\/strong>
\nRuim elf uur na de start\u00a0 glijd het pact hand in hand over de streep. Om zeven uur in de avond zijn van de drieduizend deelnemers pas achtenzestig aan gekomen wat staat voor twee procent. Door het ontstellende slechte ijs en de snerpende kou vindt het bestuur verder rijden onverantwoord. Schaatsers, \u00a0tussen Franeker en Bartlehhiem, worden van het ijs gehaald maar krijgen t\u00f3ch het begeerde Elfstedenkruisje. Dat is dus de winter van 1940\u2026<\/b><\/p>\n

Foto 1: Op het traject Hoorn Purmerend moest door zware sneeuwval de trein met de hand uit gegraven worden.<\/strong><\/em>
\nFoto 2: Kraantje Lek, Zwitserse allure.<\/strong><\/em>
\nFoto 3: Doorkomst Gouwzeetocht bij Marken.<\/strong><\/em>
\nFoto 4: Keukenpersoneel van het Lido reden op de Amsterdamse Stadhouderskade een wedstrijd.<\/strong><\/em>
\nFoto 5: En er was ook nog een Elfstedentocht.<\/strong><\/em><\/p>\n

Bron: \u00a0Algemeen Handelsblad jaargang 1940.<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sneeuwmuren van meters hoog. Auto rijden over een bevroren IJsselmeer. Twee maanden lang ijs! Schaatsen van Andijk naar Stavoren. Vingers, oren en tenen die massaal geamputeerd worden. Langlaufen op de Utrechtse Heuvelrug. Een skicentrum met \u2018Zwitserse allure\u2019 bij Bloemendaal. Waddeneilanden en complete landstreken voor weken onbereikbaar. Dat is de winter van 1940. Kom daar nu eens om\u2026 En ja er is ook nog een Elfstedentocht\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":6261684,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_crdt_document":"","advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"_wpas_customize_per_network":false},"categories":[17383326],"tags":[680651407,680651421,680651419,48321012,680651413,680651410,680651422,680651418,680651414,680651416,680651409,680651417,680651423,680651420,680651408,680651411,680651412,680651415],"class_list":["post-3125","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historische-sportverhalen","tag-andijk-stavoren","tag-auke-adema","tag-cor-jongert","tag-de-winter-van-1940","tag-donderberg-leersum","tag-durgerdam","tag-durk-van-der-duim-en-sjouke-westra","tag-elfstedentocht","tag-gouwzee","tag-hendrick-avercamp","tag-kraantje-lek","tag-kurt-student","tag-monnickendam","tag-piet-keijzer","tag-schaatsen-op-het-ijsselmeer","tag-uitdam","tag-urk-ingevroren","tag-volendamse-en-marker-vissers"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/ppf7g-Op","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3125","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6261684"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3125"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3125\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18477,"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3125\/revisions\/18477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3125"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3125"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/stuyfssportverhalen.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3125"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}